اختلال استرس پس از سانحه یکی از اختلالات مهم مرتبط با استرس است که پیامدهای آن ممکن است تنها به فرد مبتلا محدود نباشد و از طریق سازوکارهای زیستی، عصبی و اپی‌ژنتیکی، سلامت نسل بعد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. شواهد پژوهشی نشان می‌دهد مواجهه پدر با استرس شدید پیش از باروری می‌تواند با بروز تغییرات خلقی، شناختی و عصبی در فرزندان همراه باشد. بااین‌حال، ماهیت این پیامدها، تفاوت‌های وابسته به جنس و امکان تعدیل آن‌ها با مداخلات دارویی، به‌ویژه لیتیم، هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است. ازاین‌رو، بررسی اثر لیتیم بر اختلالات خلقی، عملکرد شناختی و شاخص‌های نوروبیولوژیک در فرزندان دارای سابقه استرس PTSD-مانند پدری، از اهمیت علمی و پژوهشی برخوردار است. یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد مواجهه پدر با استرس مزمن PTSD-مانند پیش از جفت‌گیری، در فرزندان نوجوان موش صحرایی با افزایش رفتارهای اضطرابی، اختلال در حافظه اجتنابی و حافظه فضایی، تغییر در حساسیت به درد و کاهش بیان عامل نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF) در هیپوکامپ همراه بود. شدت برخی از این تغییرات در فرزندان ماده بیشتر مشاهده شد که می‌تواند بیانگر نقش جنس در میزان آسیب‌پذیری نسبت به پیامدهای بین‌نسلی استرس پدری باشد. همچنین، تجویز لیتیم در دوره پس از تولد توانست بخشی از اختلالات رفتاری و شناختی ایجادشده را کاهش دهد و بیان BDNF هیپوکامپ را در برخی گروه‌های مورد مطالعه بهبود بخشد. پیشنهادات: با توجه به نتایج این مطالعه، پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آینده نقش سازوکارهای اپی‌ژنتیکی، تغییرات محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال، عوامل نوروتروفیک و تفاوت‌های وابسته به جنس در انتقال بین‌نسلی آثار استرس پدری بررسی شود. همچنین، انجام مطالعات تکمیلی با دوزها و دوره‌های درمانی متفاوت لیتیم، بررسی سایر نواحی مغزی و ارزیابی پیامدها در مراحل مختلف رشد می‌تواند به تبیین دقیق‌تر آثار محافظتی احتمالی لیتیم کمک کند. از آنجا که این پژوهش در مدل حیوانی انجام شده است، تعمیم نتایج به انسان مستلزم انجام مطالعات پیش‌بالینی و بالینی بیشتر است. در سطح پیشگیرانه نیز توجه به شناسایی و درمان اختلالات شدید مرتبط با استرس در مردان پیش از فرزندآوری می‌تواند به‌عنوان یکی از زمینه‌های مهم برای پژوهش‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.